Stewia – najsłodsza roślina świata

Flora Ameryki Południowej pełna jest roślin o niesamowitych właściwościach. Setki lat temu odkrywali je i wykorzystywali mieszkańcy indiańskich plemion, a dziś również my możemy korzystać z ich naturalnej mocy. Doskonale znamy yerba mate, dobrze poznaliśmy guaranę, a coraz częściej sięgamy także po stewię. To niepozorna roślina, która wyróżnia się jednym – intensywnie słodkim smakiem. Co to jest stewia, czy stewia jest zdrowa, jakie ma właściwości i skąd bierze się jej słodycz? W tym artykule przyjrzymy się dokładnie najsłodszej roślinie świata i rozwiejemy wszelkie wątpliwości dotyczące jej bezpieczeństwa oraz wpływu na organizm.

Spis treści:

1. Stewia – co to jest?
2. Stewia – czy jest zdrowa? Skład i wartości odżywcze
3. Stewia i jej niezwykłe właściwości
4. Czy spożywanie stewii jest bezpieczne? Czy są jakieś przeciwwskazania?
5. Stewia jako zamiennik cukru – jak i do czego ją stosować?

Stewia – co to jest? Naturalnie słodka roślina z Ameryki Południowej

Choć obecnie uprawy stewii spotkać można w wielu regionach świata, jej naturalnym środowiskiem jest Ameryka Południowa, a dokładniej Paragwaj i Brazylia. Określenie „stewia” obejmuje około 270 gatunków roślin należących do rodziny astrowatych, jednak w kontekście żywności i zdrowia najważniejsza jest jedna – Stevia rebaudiana.

Stevia rebaudiana – jak wygląda i skąd pochodzi ta roślina?

Stewia roślina ma postać niewielkiego krzewu o rozgałęzionych pędach, osiągającego wysokość około jednego metra. Jej liście są niewielkie, zielone, z delikatnie ząbkowanymi brzegami. Na pierwszy rzut oka nie wyróżnia się niczym szczególnym — gdyby nie fakt, że to właśnie liście stewii odpowiadają za jej niezwykłą słodycz.

Około 1500 lat temu stewię odkryli Indianie Guarani, którzy nazwali ją Caa chee, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „miodowy liść” lub „słodkie ziele”. Wykorzystywali ją nie tylko jako naturalne słodziwo do ziołowych naparów, lecz także jako roślinę leczniczą stosowaną przy problemach trawiennych, zmęczeniu czy chorobach metabolicznych. Przez długie stulecia wiedza na temat stewii pozostawała tajemnicą rdzennych mieszkańców Ameryki Południowej.

Stewia – czy jest zdrowa? Skład i wartości odżywcze

Jednym z najczęściej zadawanych pytań przez osoby sięgające po ten naturalny słodzik jest: czy stewia jest zdrowa? Aby na nie odpowiedzieć, warto przyjrzeć się jej składowi chemicznemu oraz sposobowi działania w organizmie.

Skąd bierze się słodki smak stewii?

Stewia zawdzięcza swój słodki smak obecności glikozydów stewiolowych, które stanowią około 10% zawartości liści. Są to naturalne związki chemiczne nawet 300 razy słodsze od tradycyjnego cukru. Co istotne, same liście stewii są około 30 razy słodsze od sacharozy.

Słodycz stewii różni się jednak od tej znanej z cukru. Uwalnia się wolniej, utrzymuje się dłużej, a na początku może być wyczuwalna delikatna goryczka lub posmak przypominający lukrecję. Najważniejsze jest jednak to, że glikozydy stewiolowe nie są trawione przez ludzki organizm, dzięki czemu nie dostarczają kalorii. Z tego powodu stewia uznawana jest za naturalną, niemal bezkaloryczną alternatywę cukru.

Glikozydy stewiolowe wykorzystywane są w przemyśle spożywczym jako substancje słodzące i na etykietach produktów oznaczane są symbolem E960. Sama stewia występuje w różnych formach: świeżych i suszonych liści, proszku, ekstraktu lub koncentratu.

Co zawiera stewia? Witaminy, minerały i polifenole

Choć stewia jest niskokaloryczna, nie jest całkowicie pozbawiona wartości odżywczych. 100 g suszonych liści stewii dostarcza około 270 kcal, podczas gdy taka sama ilość białego cukru to około 387 kcal. W praktyce jednak stewii używa się znacznie mniej — jedna łyżeczka stewii odpowiada nawet trzem łyżeczkom cukru.

Skład suszonych liści stewii obejmuje:

• 50–60% węglowodanów,
• około 10% białka,
• 15–19% błonnika,
• 2,5–5,5% tłuszczów.

Dodatkowo stewia zawiera liczne minerały (potas, magnez, wapń, fosfor, żelazo, cynk) oraz witaminy (B2, B9, C). Szczególnie cenne są także polifenole, takie jak kwasy chlorogenowe, flawony (apigenina, luteolina) oraz flawonole (kwercetyna, kemferol), które odpowiadają za jej silne właściwości antyoksydacyjne.

Stewia właściwości – jak działa na organizm?

Indianie Guarani doceniali stewię nie tylko za jej słodycz, ale także za działanie prozdrowotne. Współczesna nauka potwierdziła wiele z tych obserwacji, wskazując na szerokie spektrum korzyści wynikających z jej stosowania.

Stewia zamiast cukru – wpływ na poziom cukru we krwi

Jedną z najważniejszych właściwości stewii jest jej korzystny wpływ na gospodarkę węglowodanową. Badania wykazały, że spożywanie stewii wraz z posiłkiem może przyczyniać się do obniżenia poziomu glukozy we krwi. Glikozydy stewiolowe nie powodują gwałtownych skoków cukru ani wydzielania insuliny, dzięki czemu stewia zamiast cukru jest szczególnie polecana diabetykom.

Stewia a odchudzanie, ciśnienie i zdrowie jamy ustnej

Niska kaloryczność sprawia, że stewia jest cennym sprzymierzeńcem w walce o smukłą sylwetkę. Zastąpienie cukru stewią pozwala znacząco obniżyć wartość energetyczną diety. Co więcej, wykazano, że stewia działa hipotensyjnie, obniżając ciśnienie tętnicze krwi u osób z nadciśnieniem, nie wpływając jednocześnie na osoby z prawidłowym ciśnieniem.

W przeciwieństwie do sacharozy glikozydy stewiolowe nie stanowią pożywki dla bakterii próchnicotwórczych. Dodatkowo stewia wykazuje działanie antybakteryjne, przeciwzapalne, przeciwwirusowe oraz immunostymulujące, wspierając ogólną odporność organizmu.

Czy stewia jest szkodliwa? Bezpieczeństwo i zalecenia

Mimo licznych zalet przez wiele lat pojawiały się pytania, czy stewia jest szkodliwa. Wątpliwości te wynikały głównie z badań prowadzonych w latach 60. i 80. XX wieku na zwierzętach, które sugerowały potencjalne ryzyko.

Stewia skutki uboczne – czy istnieją przeciwwskazania?

Nowsze, znacznie bardziej rzetelne badania jednoznacznie wykazały, że stewia nie wykazuje działania rakotwórczego ani genotoksycznego. Nie stwierdzono również, aby powodowała alergie czy inne skutki uboczne. Obecnie uznaje się, że spożywanie stewii jest bezpieczne dla dzieci, osób starszych oraz kobiet w ciąży, o ile stosowana jest w zalecanych ilościach.

Dopuszczalna dzienna dawka stewii – stanowisko EFSA

W Unii Europejskiej stewia została dopuszczona do obrotu w 2011 roku. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) określił maksymalną dzienną dawkę glikozydów stewiolowych na poziomie 4 mg na 1 kg masy ciała. Przestrzeganie tych zaleceń gwarantuje pełne bezpieczeństwo stosowania stewii.

Stewia jako zamiennik cukru – jak i do czego ją stosować?

Stewia jako zamiennik cukru, to w pełni zdrowa substancja słodząca, która znajduje szerokie zastosowanie w kuchni. Można używać jej w zasadzie wszędzie tam, gdzie użylibyśmy cukru – do osłodzenia herbaty, kawy i zimnych napojów, do słodkich śniadań w postaci muesli, owsianek czy naleśników, do pieczenia ciastek i ciast. Biorąc pod uwagę jej słodki posmak i wszystkie wspaniałe zalety, jakie posiada, jest to także świetny sposób na poprawienie smaku gorzkiej yerba mate, z czego skorzystali niektórzy producenci południowoamerykańskiego naparu. W naszym sklepie znajdziecie dwie yerby z dodatkiem stewii: argentyńską CBSé Endulife con Stevia i paragwajską Colón Compuesta con Stevia – polecamy spróbować i przekonać się na własnych kubkach smakowych, jak cudowny jest smak naturalnie osłodzonej yerba mate. Mniam!

Źródła informacji:

1. Wikipedia: Stewia.
2. B. Bugaj, T. Leszczyńska, M. Pysz, A. Kopeć, J. Pacholarz, K. Pysz-Izdebska, Charakterystyka i prozdrowotne właściwości Stevia rebaudiana Bertoni, ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2013.
3. B. Kulczyński, A. Gramza-Michałowska, M. Człapka-Matyasik, Charakterystyka żywieniowa stewii – aktualny stan wiedzy, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 2015.
4. S. K. Goyal, Samsher, R. K. Goyal, Stevia (Stevia rebaudiana) a bio-sweetener: a review, International Journal of Food Sciences and Nutrition, 2010.
5. S. D. Singh, G. P. Rao, Stevia 9 The Herbal Sugar of 21 st Century, Sugar Tech, 2005.
6. M. Kraśnicka, Stewia – słodkie zioło, dietetycy.org.
7. vitapedia.pl.